مسجدالنبي و ستون‌هايش


مسجدالنبي بيش از 2104 ستون دارد كه جلوه خاصي به اين مسجد بخشيده است.اما تعدادي از ستون‌ها داراي تاريخ و فضيلت فراواني هستند كه به توضيح آن مي‌پردازيم.

به گزارش خبرنگار پايگاه اطلاع رساني حج از مدينه منوره،مسجدالنبی اکنون بیش از ۲۱۰۴ ستون دارد اما ستونهای قدیمی در قسمت جنوبی مسجد واقع شده اند که اکنون با رنگ سفید از بقیه ستونها متمایز شده اند که هر یک از آنها به نامهای خاصی معروف شده اند و این معروفیت نیز به دلیل خاطرات ویژه ایست که از آنها برجای مانده است. 

ستونهای مسجدالنبی

1- استوانه وفود:

در کنار این ستون، سران قبایل با پیامبر(ص) جهت مذاکرات سیاسی و آشنا شدن آنها با اسلام ملاقات داشتند که بعدها به نام اسطوانه الوفود معروف شد.

۲- استوانه حرس:

این ستون در پشت ستون سریر قرار دارد و در مقابل آن دریچه‌ای بوده است که رسول خدا(ص) از آنجا به نماز می‌آمد. این ستون به نام امیرالمومنین علی(ع) نیز معروف بوده است. چون علی(ع) در کنار آن ایستاده و به محافظت از جان پیامبر(ص) می‌پرداخته‌اند. گفته می‌شود این ستون محل نماز امام علی(ع) نیز بوده است و به این مساله شهرت بیشتری داشته است. پس معلوم می‌شود که علی(ع) با این ستون مسجدالنبی پیوندی خاص داشته است. هم اکنون در بالای این ستون نام (السطوانه الحرس) نوشته شده است و کمتر به نام علی(ع) از آن اشاره می‌شود. از آنجا که این ستون چسبیده به ضریح پیامبر است و شیعیان نیز علاقه خاصی به نشستن کنار آن، ماموران سعودی برخورد نامناسبی با شیعیانی که قصد نشستن کنار این ستون را دارند می‌نمایند. ولی به هر حال نشستن کنار آن و نماز خواندن در آنجا غیرممکن است.

۳- استوانه سریر:
اخسفا
سریر به معنای تخت است. محلی بود که رسول اکرم(ص) ایام اعتکاف را در آنجا به سر می بردند.


۴- استوانه توبه:

چهارمین ستون از منبر و دومین ستون از قبر پیامبر و سومین ستون از قبله است. این ستون به ((ستون ابولبابه)) نیز مشهور است. سبب نامیدنش به (ستون توبه) آن است که، ابولبابه یکی از بزرگان اوس، هنگام غزوه بنی قریظه به درخواست یهودیان به عنوان مشاور نزد آنان رفت، تا هشدار رسول خدا(ص) را مبنی بر تسلیم و اخراج ایشان از مدینه به علت پیمان شکنی به اطلاع آنان برساند. ابولبابه در مجلس مشاوره، پس از مشاهده گریه و زاری زنان و کودکان یهود به رقت آمده و خود سرانه با اشاره دست به گلوی خود به آنان فهماند که اگر تسلیم شوید، مسلمانان قرار داد. وی بی‌درنگ از این اقدام پشیمان شد و در بازگشت سوگند خورد که هرگز در سرزمینی که در آن به پیامبر(ع) خیانت کرده است، دیده نشود. ابولبابه یکسره به مسجدالنبی آمد و خود را به یکی از ستونهای مسجد بست، تا شاید خداوند گناه وی را ببخشد یا اینکه مرگ او فرا رسد. او در مجموع شش شبانه روز به آن ستون بسته شده بود و در این مدت تنها همسر او برای اقامه نماز دستان وی را باز می‌کرد و دوباره بعد از نماز او را می‌بست.
اصحاب پیامبر نزد آن حضرت رفتند و از او خواستند تا از گناه ابولبابه درگذرد. پیامبر(ع) فرمود: ((اگر او پیش من می‌آمد، از خداوند برای او طلب آمرزش می‌کردم. اما اکنون مستقیما به خداوند پناه جسته و باید از جانب او مورد عفو و بخشش قرار گیرد)). سرانجام به هنگام سحر خداوند با این آیات توبه او را پذیرفت:
(و آخرون اعترفوا بذنوبهم خلطوا عملا صالحا و آخر سیئا عسی الله ان یتوب علیهم ان الله غفور رحیم) و بعضی از آنان به گناه نفاق خود اعتراف کردن که عمل صالح و ناصالح هر دو را به جای آوردند، باشد که خداوند توبه آنان را بپذیرد، که البته خداوند آمرزنده و مهربان است.
پیامبر(ص) آن صبح خندان و شاداب بود. وقتی خبر به گوش مسلمانان رسید، به سوی مسجد شتافتند تا او را باز کنند. ولی او گفت: ((باید رسول خدا(ص) با دستهای خود مرا باز کند)) و حضرت نیز به مسجد آمدند و او را باز کردند.
رسول گرامی اسلام(ص) نوافل (نمازهای مستحبی) خویش را نزد آن ستون به جای می‌آوردند و گاهی نیز نزد آن اعتکاف می‌کردند. در روایت شیعه خواندن نماز و دعا و عبادت نزد این ستون بسیار سفارش شده است.


۵- استوانه قرعه، عایشه، مهاجرین:

سومین ستون از منبر و سومین ستون از قبر پیامبر و سومین ستون از قبله محسوب می‌شود. اکنون بر بالای آن نام ((اسطوانه العایشه)) نوشته شده است. از پیامبر(ص) نقل شده که گفت: ((در مسجد زمینی است پیش این ستون (یعنی ستون عایشه)، که اگر مردم می‌دانستند بر آن قرعه می‌زدند (یعنی برای نشستن کنار آن و نماز خواندن در آن جا قرعه‌کشی می‌کردند))). پس نگریستند در کنار آن ستون، جمعی از صحابه و فرزندان مهاجرین بودند. به این جهت به آن ((ستون قرعه)) گفته می‌شود و چون مهاجرین معمولا کنار این ستون می‌نشستند به آن ((ستون مهاجرین)) نیز می‌گفتند. وجه تسمیه آن به ((اسطوانه‌العایشه)) به آن خاطر است که عایشه درباره اهمیت این ستون برای عبدالله بن زبیر صحبت کرد و عبدالله بلند شد و کنار آن ستون نماز خواند.


۶- استوانه حنانه:

قبل از اینکه در مسجدالنبی منبری برای رسول خدا(ص) ساخته شود، ایشان به هنگام سخنرانی، به درختی که در سمت غربی محراب بود تکیه می‌دادند و صحبت می‌کردند. هنگامی که برای ایشان منبری ساخته شد و آن حضرت برای صحبت کردن بر آن منبر نشستند، گفته می‌شود از آن درخت صدایی شبیه به ناله بلند شد، که گویی درخت در فراغ آن حضرت سر داده بود. بیشتر اصحاب با شنیدن این ناله گریه کردند. آن حضرت از منبر فرود آمدند دست ملاطفت در بر آن درخت کشیدند؛ آنگاه درخت آرام شد. درخت یاد شده را با این دلیل حنانه (یعنی: بانگ شتر ماده‌ای که از بچه خود جدا می‌شود ) نامیدند.
پیامبر(ص) دستور دادند تا حفره‌ای کنده که آن درخت را دفن کنند. بعدها در توسعه مسجدالنبی این درخت به دست ابی‌بن کعب افتاد و آن را هرگز از خود جدا نکرد. ماجرای صدای درخت، از بیش از صد نفر از اصحاب حضرت رسول نقل شده است. اکنون نام دیگر این ستون ((الجزعه)) است و محل آن در سمت غرب محراب (یعنی از محراب به سمت منبر) قرار دارد و با میله‌های مسی مزین است.


۷- استوانه مربعة القبر یا مقام جبرئیل:

این ستون بدان جهت مقام جبرئیل می گویند که ملک مقرب از آنجا بر رسول خدا(ص) وارد می شود و خدمت آن حضرت می رسید. اینجا در ورودی خانه حضرت فاطمه زهرا(س) نیز بوده است. نام دیگر آن “اسطوانة مربعة القبر” است که اکنون در داخل حجره شریفه واقع است و قرنهاست که قابل دسترسی نیست. هنگامی که در دسترس بود کسانی که در جستجوی اماکن متبرکه بودند سخت به اینجا عشق می ورزیدند و برای آنها محل عبادت بوده است و به روایتی، قبر حضرت فاطمه(س) در این قسمت است. همچنین پیامبر (ص) چهل روز صبحگاهان کنار این در می رفت و خطاب به اهل خانه امیرالمومنین(ع) می فرمودند:”السلام علیکم یا اهل البیت”.

۸- استوانة التهجد:

این نقطه در انتهای دیوار شمالی خانه فاطمه زهرا(س) به نام محراب تهجد قرار دارد در زمان پیامبر(ص) خارج از مسجد بوده و حضرت رسول (ص) برخی شبها در اینجا اقامه نماز شب می کردند. کسی که در این محراب بایستد سمت چپ او باب جبرئیل و سمت راست او مقام جبرئیل است.

۹- استوانه مخلقّه:

این ستون نشانگر نمازگاه پیامبر بوده و به ((اسطوانه المخلقه)) شهر دارد. از تمامی ستون‌های به محراب پیامبر نزدیکتر است و کمی از محراب آن حضرت جلوتر می‌باشد. مخلقه از خلوق به معنای خوش بو است و وجه تسمیه آن به این خاطر است که عطر و خلوق بر آن می‌سوزاندند تا مسجد خوشبو شود. می‌گویند سلمه‌بن الاکوع می‌کوشید تا نمازش را در نزد این ستون به جا آورد سبب را پرسیدند گفت: ((دیدم رسول خدا(ص) چنین می‌کرد)). همچنین روایت شده که پیامبر(ص) پس از تغییر قبله بیش از 10 روز در آنجا نماز به جای آورد. 
منبع: نمایشگاه حج و کتاب آثار اسلامی مکه و مدینه رسول جعفریان