یادداشتی به بهانه همایش پیشگیری از آسیبهای اجتماعی

     قبل از ورود به مبحث پیشگیری باید به یک نکته مهم اشاره کنم و آن اینکه آسیبهای اجتماعی فراتر از چیزی است که این همایش بخاطر آن برگزار شده و پیامدهای برخی آسیبهای مغفول مانده به مراتب خطرناک تر از آنی است که برای آن اجلاس میگیریم و هزینه میکنیم که در جای خود مطلوب و درست است.

      مواردی از قبیل: تهمتهای ناروا ،توهین به افراد ، به حراج گذاشتن آبروی مؤمن ، تحقیر کردن مردم ، سبک شمردن گناه ، قانون شکنی و تجری به قانون ، زیر سؤال بردن ارزشهای دینی ، ایجاد تردید در باورهای دینی و انقلابی ، سست کردن مردم در برابرخطر دشمن ، ایجاد اختلاف و تفرقه ، تشدید قومیتها ومسائل ناسیونالیستی ، سیاه نمائی و نادیده گرفتن خدمات اشخاص ونظام و موارد مشابه از آسیبهای جدی اجتماعی است که متاسفانه به آن بی توجهی میشود و آیات فراوانی از قران کریم به این مسائل پرداخته که آیات سوره حجرات برخی از این قبیل آیات است.

      زیانهائی که تا کنون از ناحیه این آسیبها به جامعه و نظام وارد شده فراوان است ولی ما بر اساس ذهنیتی که از گذشته داریم همچنان به دنبال آسیبهائی از قبیل : فقر ، بیکاری اعتیاد و امثال آن هستیم که به مراتب خفیفتر از آسیبهای اشاره شده  است که به آن بی توجهی میشود .

     انسانی که در جامعه بی آبرو شود خیلی آسان خانه و کاشانه و خانواده اش را ترک خواهد کرد و به دنبال آن با بی سرپرست شدن خانواده اش حوادثی رخ خواهد داد وخود وخانواده اش گرفتار آسیبهائی خواهند شد که براحتی قابل اصلاح نخواهد بود، پس باید توجه نمائیم که بسیاری از ناهنجاریهائی که در جامعه ما عرف شده و رسانه ها و سایتها با نام و بی نام به آن مشغولند بدترین آسیبهای جامعه ما هستند که از کنار آن براحتی میگذریم.

     چه بسا جامعه را از خدمات انساهای خدومی براحتی محروم کرده ایم وچه بسا با ایجاد اختلاف وتخریب زیانهائی به جامعه و کشور وارد کرده ایم که ماهها وقت کشور و مسؤلین صرف اصلاح آن شده است نظیر فتنه سال 88 که از زشت ترین آسیبهای روزگار بود.

    زیانهائی که از قانون شکنی به جامعه وارد شده با هیچ آسیبی که برای آن همایش میگیریم قابل مقایسه نیست و حتما ضرر آن از بسیاری از آسیبهای معمول بیشتر است و یکی از نمونه های آن فتنه 88 است که با قانون شکنی آغاز شد.

     از موارد فوق که بگذریم به عقیده حقیر یکی از آسیبهای جامعه کنونی ما همین همایشهائی است که عده ای را دور هم جمع میکند و گاهی یا اصلا نو آوری و خروجی ندارد یا آنقدر کم است که حتما برابری با وقتی که صرف آن شده و هزینه ای که از بیت المال به پای آن ریخته شده نمینماید که امیدوارم روزی ، مسؤلی پیدا شود و به این موضوع رسیدگی نماید.

     اما پیشگیری از آسیبها   

      دین مقدس اسلام به پیشگیری از آسیبهای اجتماعی  توجهی خاص داشته  است لذا احکام زیادی در فقه وجود دارد که به پیشگری از حوادثی مربوط است که احتمال ضرر بر آن مترتب است .

     همچنین روایاتی وجود دارد که توجه به مضامین و عمل به آن باعث دوری از  آسیبهای اجتماعی میشود ، در مجموع اگر به احکام اسلام عمل شود بسیاری از ناهنجاریهائی که بشر امروز با آن مواجه است از بین میرود که به موارد مختصری  اشاره میکنم.

    مجازات برای تنبیه مجرم و تنبه جامعه و پیشگیرانه است

     ازمجازات در فرهنگ اسلام بجز موارد حق الناس که برای استیفاء حقوق مردم است دو هدف تعقیب میشود ، تنبیه مجرم و تنبه جامعه، که هر دو برای پیشگیری از وقوع جرم است لذا شرع مقدس از اعمال مجازات هدف پیشگیری داشته و اگر احساس شود مجرم تنبیه شده و حقوق مردم را تادیه کرده است اصراری بر مجازات او نیست و اگر در خلال اعمال مجازاتی از قبیل حبس تنبیه و پشیمانی او روشن شود با روشهائی چون آزادی مشروط یا عفو رهبری ازتحمل ادامه مجازات رهائی می یابد.

    ولی اگر مجرم توبه نکرده باشد هیچ کس حق استخلاص او را ندارد و واسطه گری در محاکم و توصیه برای افراد خطا کار به قضات ممنوع است که در روایات از آن به عنوان " لا شفاعة فی الحدود شفاعت در حدود جایز نیست "یاد شده است و فقهاء در این خصوص تعزیرات را نیز به حدود ملحق میدانند. همچنان که تاخیر در اجرای مجازات نیز ممنوع است که از آن به عنوان " لا تاخیر فی الحدود تاخیر در اجرای حدود جائز نیست " یاد شده است .

     پس یکی از راههای مؤثر در پیشگیری اعمال مجازات در جامعه است که نقش مؤثری در اصلاح جامعه دارد مشروط به آنکه به سرعت و بدون اغماض و اعمال نفوذ متنفذین و عادلانه اجرا شود.

     جلوگیری ازحضور در جائی که زمینه سازگناه است

     در روایات آمده است که اگر زن ومرد نامحرمی در مکان بسته ای باشند چون شیطان سومین نفر آنان خواهد شد و احتمال گناه در آنجا وجود دارد حتی اگر گناه نکنند و به تلاوت قران بپردازند مرتکب گناه شده اند و عبادت نیزدر جائیکه معرضیت گناه دارد مقبول نیست وباطل است و اگر نماز واجب را در چنین جائی بخوانند تکلیف خود را ادا نکرده اند و واجب است هر چه سریعتر قبل از دست بکار شدن شیطان این محل را ترک کنند .

     پس نهی از حضور در جائیکه زمینه ساز عمل حرام است و توجه به این نهی پیشگیرانه است و باعث حفظ از خطا میشود.

     دعای زن و شوهری که در ازدواج تحقیق نکرده اند مستجاب نیست

     چون در اسلام ازدواج کفو توصیه شده وتحقیق و مشورت با بزرگان ضروری شمرده شده است اگر کسی بدون رعایت این موارد با کسی که مناسب و کفو او نبوده ازدواج کند و بعد پشیمان شده و دست به درگاه خدا بلند کند وبه دعا متوسل شود تا از این ازدواج نا موفق خلاص شود، در روایات آمده که دعای او مستجاب نمیشود و به او گفته میشود دست خودت بود باید تحقیق میکردی و با دعا و نیایش نمیتوان از دست همسر نا اهل نجات پیدا کرد.   

      محرمات شرعی بخاطر پیشگیری از آسیب هاست

     در فلسفه حرمت غیبت ، تهمت ، افترا ، تجسس ، تشویش اذهان عمومی و مشابه آن اگر دقت کنیم درخواهیم یافت که اکثر این موارد برای جلوگیری از آسیبهائی از قبیل ناامنی روانی ، آبرو ریزی ، نزاع و امثال آن میباشد و برای اینکه مردم زندگی آرام و همراه با اعتماد متقابل داشته باشند همه مسائلی که به آرامش فردی و اجتماعی آسیب میرساند حرام و جرم است و در این خصوص فرقی بین نقل در محافل و مجالس ، اینترنت ، sms  ،رادیو ، تلوزیون ، روزنامه وجاهای دیگر نمیباشد.

     برخورد با این موارد نیز در شرع مقدس شدیدتر است و در روایات آبروی مؤمن از آبروی  خانه خدا بالاتر شمرده شده است که اهمیت موضوع را میرساند.

     وضع تکالیف دینی برای پیشگیری از آسیب

     الف : تکالیف  اخلاقی ومعنوی

     تقریبا در برابر تمامی آسیبهای اجتماعی تکالیفی وضع شده و بصورت حرمت یا کراهت از آن نهی شده است که اگر فرد مکلف به دستورات شرع مقدس توجه میکرد در دام این آسیبها گرفتار نمی شد ، احکامی از قبیل نهی از :

    اعتیاد ، فحشاء ، کودک آزاری ،افتراء ، توهین ، تشویش اذهان عمومی ، بردن آبروی مردم ، سیاه نمائی ،قانونشکنی و غیره دقیقا در راستای جلوگیری از آن است و هرچقدر التزام اشخاص به احکام شرعی بیشتر باشد بیشتر از این آسیبها در امان خواهد ماند و هرچقدر ایمان افراد سست تر باشد بیشتر در دام این آسیبها گرفتار خواهند شد و دیگران را نیز به دنبال خود به منجلاب فساد خواهد کشاند.

     ب : تکالیف مالی

     برای اینکه بخاطر مسائل مالی، افراد آسیب نبینند خداوند برخی تکالیف مالی را از قبیل زکات و خمس مقرر کرده تا با دستگیری از افراد آسیب پذیر و حمایت از آنان  در برابر آسیب مصونیت پیدا کنند.

     همچنین توصیه های اکید هم به انفاق و صدقه شده است تا کسانی که از ایمان قوی تری برخوردارند علاوت بر تکلیف واجب خود بصورت داو طلبانه نیز از آسیب پذیران حمایت کرده و با کمک به اشتغال ، حرفه آموزی ، تحصیل ، مداوا و تامین سایر نیازمندیها ،آنان را در برابر آسیبهای اجتماعی واکسینه نمایند و خداوند نیز از این اقدام خیر خوانه اشخاصی که در عرف جامعه آنان را خیرین مینامیم حسابی تجلیل کرده و عمل آنان را بر ثواب حجی وحجی وحجی وحجی (تا 10 بار ) ترجیح داده است  که در روایتی به آن تصریح شده است ولذا توصیه اکید مینمایم که از خیرین در این بخش بیشتر از حد معمول تقدیر شود و ابزار لازم برای ارائه  خدمات بهتر به اقشار آسیب پذیر جامعه در اختیار آنان قرار گیرد.

      نتیجه گیری

    و خلاصه اینکه علاج و چاره خلاصی از بسیاری از آسیبهای اجتماعی در عمل به دستورات دین مبین اسلام است که یا با تلاش فرد مکلف او را از گرفتار آمدن در دام آسیب  نجات میدهد یا با انجام وظیفه دیگران و کمک مالی خیرین از  آسیب پذیری او جلو گیری یا از آسیب رهائی می یابد.                        موسی قربانی